ŻYWIENIE W NADCIŚNIENIU TĘTNICZYM

Około 30% mieszkańców Polski ma nadciśnienie tętnicze – poważną chorobę, która może prowadzić do wielu niebezpiecznych powikłań, takich jak udar mózgu czy zawał serca.

Co to jest nadciśnienie tętnicze?

Ciśnienie krwi to siła, z jaką krew rozciąga ściany tętnic. W pomiarach podaje się dwie wartości, ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, mierzone w milimetrach słupa rtęci (mmHg). Ciśnienie skurczowe pojawia się, gdy serce wykonuje skurcz, a rozkurczowe – gdy serce odpoczywa między uderzeniami. Ciśnienie krwi w ciągu dobry wykazuje naturalną zmienność, ale jeśli w seryjnych pomiarach osiąga lub przekracza wartość 140/90 mmHg, to mamy do czynienia z nadciśnieniem tętniczym.

Ocena ciśnienia krwi

Wartości dla zdrowych osób powyżej 18. roku życia, które nie przyjmują leków na nadciśnienie

Ocena ciśnienia krwi

Wartości dla zdrowych osób powyżej 18. roku życia, które nie przyjmują leków na nadciśnienie

  • Optymalne

Skurczowe < 120 mmHg

Rozkurczowe < 80 mmHg

  • Prawidłowe

Skurczowe 120-129 mmHg

Rozkurczowe 80-84 mmHg

  • Prawidłowe wysokie

Skurczowe 130-139 mmHg

Rozkurczowe 85-89 mmHg

  • Nadciśnienie tętnicze

Skurczowe 140 mmHg lub więcej

Rozkurczowe 90 mmHg lub więcej

Czynniki prowadzące do rozwoju nadciśnienia tętniczego

  1. Predyspozycje genetyczne – mają wpływ na rozwój nadciśnienia tętniczego. Obecnie jednak uważa się, że do rozwoju nadciśnienia tętniczego najczęściej dochodzi w przypadku współistnienia predyspozycji genetycznej i czynników środowiskowych. Inaczej mówiąc, jeśli pochodzimy z rodziny, w której występuje nadciśnienie, tym większe znaczenie ma wyeliminowanie czynników środowiskowych sprzyjających nadciśnieniu, tj.: niewłaściwa dieta, zbyt duże spożycie sodu, otyłość, palenie papierosów i mała aktywność fizyczna.
  1. Czynniki środowiskowe:
  • Dieta – nadmierne spożycie soli, dieta bogato tłuszczowa,
  • Otyłość – w otyłości dochodzi do wielu zaburzeń metabolicznych i humoralnych (związanych w wydzielaniem różnych substancji do krwi), które sprzyjają rozwojowi nadciśnienia tętniczego krwi. Bardzo ważnym zjawiskiem związanym z otyłością jest tzw. insulinooporność, czyli niewrażliwość tkanek na działanie insuliny.
  • Palenie tytoniu – wypalenie papierosa powoduje pobudzenie układu współczulno-nadnerczowego, w wyniku czego dochodzi do wzrostu ciśnienia i przyspieszenia
    • czynności serca. Palenie tytoniu powoduje również wiele innych niekorzystnych zmian w organizmie człowieka: zwiększenie stężeniu cholesterolu-LDL, zmniejszenie stężenia cholesterolu-HDL (tzw. dobrego cholesterolu), zwiększenie krzepliwości krwi oraz uszkodzenie śródbłonka naczyń.

    • Mała aktywność fizyczna – regularny wysiłek fizyczny zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych. Stymuluje on funkcje oddechowe i sercowo-naczyniowe, zwiększa dopływ krwi do mięśnia sercowego, obniża ciśnienie, pomaga utrzymać siłę mięśni oraz elastyczność stawów, zwalczyć niepokoje i napięcie nerwowe.
    1. Wpływ chorób – często jako objaw wtórny czyli wynika z innych schorzeń, np. tj.: zwężenie tętnicy nerkowej, pierwotny hiperldosteronizm, guz chromochłonny nadnerczy zespół Cushinga, obturacyjny bezdech nocny.

Nadciśnienie a zespół metaboliczny!

Nadciśnienie bywa często ważnym objawem charakteryzującym tzw. zespół metaboliczny. Są to zaburzenia procesów przemiany materii, takie jak otyłość, cukrzyca typu II, zaburzenia lipidowe we krwi (głównie podwyższenie stężenia trójglicerydów) i inne, których wspólna cechą jest to, że zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych (choroba niedokrwienna serca, zawał serca, udar mózgu). Zespół metaboliczny związany jest głównie z typem otyłości tzw. brzusznej, nazywanej też otłuszczeniem centralnym (brzusznym), które ocenia się poprzez zmierzenia talii na wysokości pępka.

Czynniki ryzyka Wartości nieprawidłowe
Nadmierny obwód brzucha

Poziom cholesterolu-HDL

Trój glicerydy

Glukoza na czczo

Ciśnienie tętnicze krwi

M > 102 cm

K > 88 cm

M < 40 mg/dl

K < 50 mg/dl

>150mg/dl

>110mg/dl

>130/85 mmHg

U osób w średnim wieku z zespołem metabolicznym (w stosunku do osób zdrowych) ryzyko śmierci z powodu choroby niedokrwiennej serca jest 3,7 raz większe, a z powodu udaru – 3,5 razy większe.

Jaki rodzaj diety jest odpowiedni dla osoby z nadciśnieniem tętniczym?

Dieta dla osób z nadciśnieniem tętniczym została opracowana na podstawie badań, które wykazały, że odpowiednie nawyki żywieniowe mogą obniżać ciśnienie krwi. W diecie tej nacisk kładzie się na owoce, warzywa, chudy nabiał, drób, orzechy, pełne ziarna i ryby oraz na obniżenie zawartości soli w potrawach. Jest ona bogata w potas, magnez i wapń, a także

białko i błonnik. W porównaniu z dietą przeciętnego Polaka jest w niej mniej soli, cukru, cholesterolu oraz tłuszczów ogółem i nasyconych.

Jaka jest rola sodu w nadciśnieniu tętniczym?

W diecie potrzeba jest pewna ilość sodu, ale większość Polaków wielokrotnie przekracza dobowe zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Sód jest niezwykle ważnym elementem układu hormonalnego renina-angiotensyna-aldosteron, który odgrywa podstawową rolę w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia krwi. Im więcej sodu się znajduje we krwi, tym więcej wody zatrzymywane jest w naczyniach krwionośnych. Zwiększa to objętość krwi i obciążenie dla serc, które pompuje krew do naczyń krwionośnych. To z kolei powoduje większe ciśnienie w tętnicach i tak pojawia się nadciśnienie. Najlepiej, aby dzienne spożycie soli kuchennej nie przekraczało 6g.

Jaką rolę odgrywa potas w regulacji ciśnienia krwi?

Potas pomaga równoważyć ilość sodu w komórkach i rozkurcza naczynia krwionośne, obniżając ciśnienie krwi. Dieta bogata w sól, kofeinę, alkohol i cukier może uszczuplić zasoby potasu, dlatego trzeba spożywać te produkty z umiarem. Aby utrzymywać właściwy poziom potasu w komórkach, należy przyjmować odpowiednią ilość magnezu. Jego Niedobów wiązany jest z występowaniem nadciśnienia tętniczego, ponieważ odgrywa on rolę w transporcie potasu do komórek. Aby zwiększyć spożycie potasu, dodawaj banany do płatków śniadaniowych, pomidory do sałatki, ziemniaki do obiadu, a na przekąskę jedz orzechy.

Jak utrzymać właściwe ciśnienie krwi?

W wielu przypadkach sama zmiana diety nie wystarczy, by obniżyć ciśnienie krwi. Oprócz odpowiedniej diety niezbędne dla utrzymania prawidłowego ciśnienia są:

  • Zachowanie prawidłowej masy ciała, a przy nadwadze – schudnięcie.
  • Regularny wysiłek fizyczny o średniej intensywności, najlepiej codziennie po 30 minut
  • Ograniczenie spożycia alkoholu
  • Systematyczne przyjmowanie przepisanych przez lekarza leków obniżających ciśnienie krwi (jeśli zachodzi taka potrzeba).

Czy pełne ziarna obniżają ciśnienie?

Wiele badań wykazało, że pełne ziarna obniżają ciśnienie krwi, natomiast oczyszczone, np. biały ryż, nie mają takiego działania. Według naukowców, np. na spadek ciśnienia krwi mogą wpływać błonnik i składniki odżywcze, szczególnie potas i magnez, zawarte w pełnych ziarnach.

Rola alkoholu

Nadmierne spożycie alkoholu podnosi ciśnienie krwi. Zaleca się maksimum 10-20g etanolu dziennie dla kobiet i 20-30g dla mężczyzn. Jeśli masz nadciśnienie tętnicze, najlepiej w ogóle zrezygnuj z picia alkoholu!

Aby obniżyć zawartość soli (sodu) w diecie należy:

  • Zrezygnować z dosalania potraw przy stole
  • Do doprawiania potraw stosować zioła (bazylię, estragon, tymianek, imbir)
  • O graniczyć spożycie produktów przetworzonych – szczególnie wędzonych, z puszki, wędlin, serów żółtych
  • Wybierać produkty o obniżonej zawartości soli, zwracać uwagę na zawartość sodu w kupowanej wodzie mineralnej
  • Wyeliminować przekąski typu chipsy, orzeszki solone

Warto jeszcze nadmienić, iż w sklepach dostępne są sole bezlodowe lub z niską zawartością sodu, takie jak sól potasowa i sól magnezowa.

Prawidłowo skomponowana dieta jest niezbędna, by zatrzymać rozwój choroby

i uniknąć groźnych konsekwencji nadciśnienia tętniczego!

Gabinet Dietetyka i Żywienie w Częstochowie

Małgorzata Stanior – mgr dietetyk kliniczny, farmaceuta, pedagog

Aleksandra Sobczak-Piotrowska – mgr dietetyk kliniczny

www.dietetyka-stanior.pl

tel. 509-075-810

 

Close Menu